الکتروموتور چیست؟

 

الکتروموتور یا موتورهای الکتریکی وظیفۀ تبدیل انرژی الکتریکی به انرژی مکانیکی را دارد.

الکتروموتورها به دلیل ساختار ساده و قابل اطمینانی که دارند،در بسیاری از صنایع مورد استفاده قرار می گیرند.انتخاب یک الکتروموتوربا دورچرخش و توان و ولتاژ مناسب می تواند علاوه برافزایش  بهره وری دستگاه،مانع استهلاک زودرس آن نیز شود.در واقع این دستگاه به نوعی ستون فقرات در صنایع پیشرفته می باشد.

الکتروموتورها برحسب استفاده در محیط به دو نوع معمولی و ضدانفجار تقسیم می شوند.

انتخاب الکتروموتور مناسب:

• الکتروموتور براساس قدرت
• الکتروموتور بر اساس کاربرد
• الکتروموتور بر اساس نوع ولتاژ

 

کاربرد الکتروموتورها

 

الکتروموتورها از جمله در صنعت مانند صنایع،ساخت و ساز ومعدن و در لوازم خانگی مانند: لباسشویی، یخچال،جاروبرقی و همچنین درحمل و نقل وسایل نقلیه الکتریکی از جمله:کامیون ها،قطارها،اتومبیل کاربرد دارند.

از جمله مزایای الکتروموتور می توان به بازدهی بالای آن،کم صدا بودن آن،عمر طولانی آن،عملکرد خوب آن در سرعت پایین و صفر آلودگی هوا اشاره نمود.

الکتروموتورها با توجه به نوع جریان الکتریکی به دو دسته AC (جریان متناوب) وDC(جریان مستقیم) والکتروموتورهای خاص

تقسیم می شوند و بسته به توان آن ها به الکتروموتور تک فاز و سه فاز تقسیم می شوند.

 

الکتروموتورهای DC

 

برای کنترل دقیق سرعت مانند ابزارهای صنعتی ،خودروهای برقی،دوچرخه ها واسکوتر ها،برف پاک کن و بخاری خودروها مورد استفاده قرار می گیرند و انواع آن ها عبارت است از:

DC سری: برای گشتاور راه اندازی های بالا که مناسب بالابر،جرثقیل و پرس های ضربه ای وآسانسورها ومترو است.

DC شافت: برای دور ثابت که مناسب دمنده و همچنین فن است.

DC کمپوند: ترکیبی از سری و شافت برای بارهای متغیر که خود به دو دستۀ کمپوند اضافی و کمپوند نقصانی تقسیم می شود.

 

الکتروموتور AC

 

برای کاربردهای نیاز به قدرت بالا مورد استفاده قرار می گیرند مانند وسایل نقلیه الکتریکی.

الکتروموتورهایAC  به چند دسته تقسیم می شوند:

1.موتورهای آسنکرون یا القایی که درفن ها،پمپ ها ونوار نقاله ها مورد استفاده قرار می گیرد .

2.موتورهای سنکرون مناسب برای ماشین آلات چاپ و تولید که به دقت نیاز است مورد استفاده قرار می گیرد .

 

مزایای موتورهای سنکرون:

 

1. بازدهی بالا
2. ضریب قدرت مناسب و قابل تنظیم
3. امکان استفاده از آن با ولتاژ بالا به طورمستقیم وجود دارد
4. می توان برای بالا بردن ضریب قدرت خط به عنوان مولد قدرت راکتیواز این موتور استفاده کرد.

 

از جمله مزایای موتورهای آسنکرون می توان به موارد زیر اشاره نمود:

 

1. طول عمر زیاد
2. هزینه کم
3. نگهداری و تعمیر آسان
4. کارکرد بی صدا

 

موتورهای آسنکرون به همین دلیل در کاربردهایی مانند،تجهیزات صنعتی و وسایل نقلیه ،لوازم خانگی مورد استفاده قرار می گیرد.

 

اجزای اصلی موتورهای الکتریکی

 

روتور: قسمت متحرک الکتروموتور است که از آهنربای دائمی ساخته شده است.

استاتور: قسمت ثابت الکتروموتور است که از آهنربای دائمی ساخته شده است.

یاتاقان ها: قطعاتی که روتور را روی استاتورنگه می دارند.

بدنه یا پوسته: محافظت از اجازی موتور را بر عهده دارد.

تغییر دهندۀ جهت برق یا کموتاتور: برای جابه جایی موتورهای الکتریکیDC به کار می رود.

فن خنک کننده: جریان هوای خنک را برای جلوگیری از بالارفتن دمای بیش از حد موتور فراهم می کند.

بلبرینگ ها: قطعاتی که مانع اصطکاک می شوند وچرخش روان روتور در داخل موتور را به وجود می آورند.

 

 

از چه الکتروموتوری برای گیربکس استفاده کنیم؟

 

از دلایل استفاده الکتروموتور توسط مشتری،کوپل کردن آن با گیربکس است.معمولاً هردینام به سه روش به گیربکس متصل می شود:

1.کوپل مستقیم

2.کوپل با فلنج

3.استفاده از کوپلینگ

برای انتخاب یک الکتروموتور مناسب در مرحلۀ اول باید توان مورد نیازبرحسب اسب بخاریا کیلووات متناسب با بار کاری دستگاه باشد،سپس ولتاژ تغذیه از نوع تک فاز یا سه فاز،نوع کاربری که دائم کار،لحظه ای یامتناوب باشد،سرعت چرخش آن بر حسب دور در دقیقه وشرایط محیطی آن مانند گرد و غبار،رطوبت،محیط های قابل انفجار یا دماهای بالا توجه نمود.همچنین جنس بدنه از نوع چدن یا آلومینیومی و کلاس حفاظتی مناسب نیز باعث افزایش طول عمر موتور می شود.

از جمله عواملی که باعث خراب شدن موتور می شود،می توان به دو فاز شدن،عدم نصب مناسب،خرابی یاتاقان،خرابی سنسورهای حرارتی،اتصال نامناسب موتور،از کار افتادن پروانه خنک کن،ایجاد لرزش،رطوبت وگردوغبار،ولتاژ بیش از حد مجاز یا کمتر از حدمجاز،مناسب نبودن کابل تغذیه،نبود رلۀ حفاظتی مناسب،ایجاد لرزش،ضربه زدن به پره های موتور،عدم سرویس،افزایش بار و... اشاره نمود.

 

از جمله خرابی های الکتروموتورها می توان به موارد زیر اشاره نمود:

 

1. آلاینده ها و گرد وخاک
2. داغ شدن موتور ودماهای بالا
3. رطوبت و شرجی
4. جریان بیش از حد
5. روغن کاری
6. لرزش ها(از جمله شایع ترین دلایل خرابی الکتروموتور)

 

 

انواع موتورها بر اساس نوع فاز:

 

1. الکتروموتورهای تک فاز: یکی از خط های ارتباطی برق از متصل نیست به همین دلیل موتور روی یک فاز کار می کند ،دارای دو ترمینال است و برای روشن شدن به دو سیم نیازدارد.موتورهای تک فاز برای توان پایین مانند گارگاه ها و جاهایی که به گشتاور پایین نیاز باشد وامکان دسترسی به موتور سه فاز وجود نداشته باشد مورد استفاده قرار می گیرد. موتور تک فاز به دو دستۀ رله ای(تک خازن) ودوخازن کلاچ دار(دو خازن) تقسیم می شود.

الکتروموتور رله ای: هنگامی که حین راه اندازی ،موتور زیر بار حداکثر نباشد وبه گشتاور راه اندازی بالا نیازی نباشد،از موتور رله ای می توان استفاده کرد.

الکتروموتور کلاچ دار: به گشتاور راه اندازی بالایی نیاز دارند.مانند همزن هایی که سیال درون همزن را به حرکت در می آورند و دربالابرهای ساختمانی،کمپرسورهای بادی استفاده می شود.

 

مزایای الکتروموتور تک فاز:

 

1. نصب و راه اندازی آن آسان است.
2. کاربری ساده دارند.
3. می توان توسط موتور تک فاز دستگاه های صنعتی سبک ساخت.

• الکتروموتورهای سه فاز: نوع دیگری از انواع الکتروموتورصنعتی می باشد که برای روشن شدن به سه یا چهار سیم نیاز دارد و دارای سه ترمینال است.لازم به ذکر است که یک الکتروموتور سه فاز سه برابر تک فاز برق انتقال می دهد.

 

    مزایای الکتروموتور سه فاز:

 

1-استحکام بالا و ساختمان ساده ای دارند.

2-به سرویس کمتری نیاز دارند.

3-می توان از آن ها در محیط هایی که خطر انفجار بالایی دارند استفاده کرد چون جرقه داخلی در آن وجودندارد.

4-موتورهای سه فاز خود راه اندازند.

5-قیمت آن ها اقتصادی است.

 

قیمت موتورهای تک فاز نسبت به موتورهای سه فاز با شرایط برابر از دور چرخش و توان و نحوۀ نصب گران ترمی باشد.این گران تر بودن به دلیل وجود خازن در موتورهای تک فاز می باشد.همچنین موتورهای کلاچ دار به نسبت موتورهای رله ای قیمت بالایی دارند.

برای کنترل کردن سرعت  الکتروموتور از تجهیزات کنترلی مثل اینورتر برای موتورAC و همچنین کنترل کننده ولتاژ برای موتور DC استفاده می شود.

 

مراحل تعمیر الکتروموتور

 

1. عیب یابی دقیق موتور: بررسی کردن قطعه ها،تست کردن ولتاژ و بررسی کردن علائم خرابی.
2. باز کردن موتور و تمیزکردن آن: جدا کردن قطعات،بررسی کردن سیم پیچ ها وتمیز کردن بخش داخلی موتور.
3. تعویض یا درست کردن قطعات آسیب دیده: که شامل سیم پیچ،بلبرینگ،اتصالات الکتریکی و فن خنک کننده می باشد.
4. مونتاژ کردن و تست نهایی موتور: پس از اینکه موتور تعمیر شد،تست می شود تا از عملکرد درست آن اطمینان حاصل شود.

 

از جمله مزایای تعمیر کردن به موقع الکتروموتور می توان به موارد زیر اشاره نمود:

 

• بالا بردن طول عمر موتور و جلوگیری از تشدید خرابی ها.
• کم کردن هزینه های عملیاتی
• کارایی سیستم های صنعتی و افزایش بازدهی
• ممانعت از توقف ناگهانی خط تولید