الکتروموتور ضد انفجار(Explosion proof motor)
موتورهای الکتریکی هنگام کار کردن دمای آن ها بالا می رود واگر سطح موتوربه دمای خود اشتعال با یک ماده ای که قابل اشتعال در محیط انباشته شده است،برسد، یک انفجاری خود به خودی می تواند رخ بدهد.برای کاهش خطرات الکتروموتورهایی با حضور مواد قابل اشتعال،موتورهای الکتریکی ضد انفجار طراحی شده است.که به اختصار به آن موتورهای EX نیز گفته می شود.این موتورها برخلاف موتورهای معمولی که در محیط های مواد قابل احتراق،جرقه میزنند،در محیط هایی که خطر گاز های انفجاری وجود دارد،کاملاً مطمئن کار می کنند.موتورهای ضدانفجار همچنین دارای محفظ ضد جرقه هستند و بدنۀ آن ها ضد انفجار می باشد.این موتورها جزء حیاتی اقدامات ایمنی در صنایعی که احتمال خطر انفجار است،هستند.
موتورهای ضدانفجار برای محیط های بسته ،سنگین و پر حجم طراحی می شوند. طراحی الکتروموتورهای ضدانفجاربه گونه ای است که انفجار احتمالی در داخل آن به محیط بیرونی انتقال پیدا نکند.
از جمله کاربردهای الکتروموتور ضد انفجار می توان به موارد زیر اشاره نمود:
- محیط هایی با ذرات قابل اشتعال معلق.
- محیط هایی که الکتروموتور در سیستم های بسته محصور می شود.
- جاهایی که مایعات قابل اشتعال و فرار و همچنین گازهای قابل اشتعال وجود دارد.
- محیط هایی که در آن غلظت های خطرناکی از گازهای قابل احتراق وجود دارد.
الکتروموتور ضد انفجار در صنایع زیر کاربرد دارد:
- معدن ها
- صنایع نفت و گاز
- صنعت خودروسازی
- صنایع پتروشیمی
- صنعت داروسازی
- جایگاه سوخت
- سیلوها
- صنایع رنگ سازی
- کارخانه های فراورده های شیمیایی
- صنایع داروسازی
- کارخانه های بافندگی و ریسندگی
- کارخانه های سیمان
از برخی ویژگی های الکتروموتورهای ضد انفجار می توان مواری مانند: نحوۀ آب بندی آن،اجزای داخلی موتور،مواد ساخت بدنه،طراحی خاصی که محفظۀ موتور دارد،نصب با دستورالعمل های خاص،گواهینامه ها واستانداردهای استفاده برای مناطقی که پرخطر هستند، نام برد.
طراحی محفظۀ موتور و مواد بدنه الکتروموتور ضد انفجار
محفظۀ موتورهای ضد انفجار مانع ورود گرد وخاک و گازهای خطرناک می شود.در برابر فشارهای انفجار مقاوم است.
برای بدنۀ الکتروموتورهای ضد انفجار از آلومینیوم و چدن به دلیل دوام و استحکام بالا استفاده می شود.
اجزای داخلی موتور وآب بندی
الکتروموتور ضدانفجار دارای آب بندی قوی می باشد.آب بندی برای جلوگیری از وارد شدن گازهای خطرناک یا گردو خاک،لازم وضروری است.
اجزای داخلی موتور به نحوی طراحی شده است که خطر به وجود آمدن جرقه را به حداقل برساند وبرای این کار از عایق های خاص و اتصالات الکتریکی حفاظت شده و همچنین برس های ضدجرقه استفاده شده است.
الزامات نصب موتور
نصب موتورهای ضدانفجار باید با دستورالعمل هایی مانند سیم کشی درست و اتصال به زمین جهت حفظ ایمنی و مجرای مناسب، مطابقت داشته باشد.
طبقه بندی موتورهای ضدانفجار
موتورها به 3 کلاس تقسیم می شوند:
کلاس 1: شامل محیط هایی هستند که گاز وبخار قابل اشتعال در آن محیط وجود دارد.
کلاس 2: برای محیط هایی که امکان پراکندگی ذرات قابل اشتعال در آن محیط وجود دارد.
کلاس 3: برای الیافی که قابل احتراق است مناسب است.
گروه بندی الکتروموتور ضد انفجار
هر یک از کلاس های بالا به گروه هایی که میزان انفجاری بودن مواد و غلظت مواد در محیط کار و همچنین میزان فرار بودن مواد طبقه بندی شده اند.این گروه ها از گروه A تا G را شامل می شوند.که نشان دهندۀ موادی است که هر گروه از موتورهای ضدانفجار می تواند در مقابل آن محافظت کند.
گروهA: در برابر استیلن مقاوم هستند.
گروهB : مقاومت در برابر بوتادین وهیدروژن دارند.
گروهC: در برابر اتیلن و سیکلوپروپان مقاوم است.
گروه D: مقاوم در برابر الکل،استون،گاز طبیعی،پروپان و بنزین است.
گروهE : در برابر غبارهای فلزی مثل منیزیم و آلومینیوم مقاوم است.
گروه F: مقاومت در برابر غبارهایی مثل کربن سیاه و زغال دارند.
گروه G: در برابر غبارهایی مثل پلاستیک های قابل اشتعال،آرد،غلات و ذرات شیمیایی مقاوم هستند.
گروه های A-D برای کلاس 1 و گروه های E-G برای کلاس های 2 و3 هستند.
الکتروموتورهای ضدانفجار داری دو دسته بندی هستند:
- الکتروموتورضد انفجار پوسته باز
- الکتروموتور ضد انفجار پوسته بسته یا محصور شده
موتورهای ضدانفجار پوسته باز دریچه هایی دارند که هوا را تهویه می کند. ودر چهار نوع مختلف وجود دارند که عبارت است از:
- در برابر قطره مقاوم است.( پرکاربردترین)
- در برابرشرایط آب وهوایی مناسب است.
- در برابرشرایط محافظت شده مقاوم است.
- در برابر پاشیدگی مقاوم است.
موتورهای ضدانفجار پوسته بسته عایق بندی کامل در برابر نشت گازها می باشند.وبه سه دسته تقسیم بندی می شوند:
- موتور پوسته بسته با فن خنک کننده.
- موتور محصور بدون تهویۀ هوا.
- موتور پوسته بسته با هوای بیش از اندازه.
استانداردهای موتورهای ضدانفجار
1.استاندارد ATEX اروپایی: از اصلی ترین چارچوب های قانونی در اروپاست که در محیط های قابل انفجار برای تجهیزات الکتریکی مورد استفاده می باشد.استاندارد ATEX ،تجهیزات را طبق نوع محیط و سطح خطر طبقه بندی می نماید.
2.استاندارد IECEx جهانی: یک سیستم بین المللی است برای ارزیابی انطباق تجهیزات درمحیط های پر خطر که توسط کمیسیون الکتروتکنیک تدوین شده و در بسیاری ازکشورهای غیر اروپایی مانند چین،استرالیا و دیگر مناطق دنیا معتبر است.
3.نشانه های حفاظتی بدنۀ موتور: الکتروموتورهای ضدانفجار دارای کدهایی می باشند که نوع حفاظت موتورها را نشان می دهند.از جملۀ این علائم می توان به موارد زیر اشاره نمود:
IP: درجۀ حفاظت موتور در برابر گرد و خاک ونفوذ آب نشان می دهد.
Exe: نشان دهندۀ افزایش ایمنی با حذف منابع جرقه زا است.
Exn: برای محیط هایی با خطر کمتر مناسب می باشد.
Exd: بیانگر مقاوم بودن محفظه دربرابر انفجارهای داخلی وشعله است.
4.دسته بندی منطقۀ خطر: به 3 دسته ی زیر تقسیم می شوند:
Zone 0: محیطی که به طور طولانی مدت دارای بخار و گازهای قابل اشتعال است.
Zone 1: محیطی که در آن احتمال موجود بودن مواد قابل اشتعال در شرایط عادی وجود دارد.
Zone 2: محیطی که در آن احتمال حضور مواد خطرناک در شرایط غیر عادی وجود دارد.
کلاس های دمایی موتورهای ضد انفجار با توجه به دمای آستانۀ اشتعال
1.گروه T1: دماهای بالای 450 درجۀ سلسیوس
2.گروهT2: دماهای 300 تا450 درجه سلسیوس
3.گروهT3: دماهای 200 تا 300 درجۀ سلسیوس
4.گروهT4: دماهای 135 تا 200 درجۀ سلسیوس
5.گروهT5: دماهای 100 تا 135 درجۀ سلسیوس
6.گروهT6: دماهای 85 تا 100 درجۀ سلسیوس
برندهای برتر
از بهترین برندهای الکتروموتورضد انفجار می توان به موتوژن(در صنایع صبک تا نیمه سنگین) ،جمکو(برای پروژه های صنعتی داخل کشور که به موتورهای مقاوم در برابر محیط پرخطر نیاز دارند،مناسب است)،Siemens (از برندهای مطرح آلمانی که برای محیط هایی با خطر انفجار بالا از جمله کارخانه های دارو،مواد شیمیایی و سکوهایی نفتی مناسب است.)،WEG (در صنایعی مثل معدن،گاز،نفت و غذایی کاربرد دارند.) ، ABB (در محیط های پر خطر مانند پالایشگاه ها،معادن و پتروشیمی کاربرد دارند.)