داکت اسپلیت چیست و چگونه کار می‌کند؟

اگر به دنبال یک سیستم تهویه مطبوع هستید که بتواند سرمایش و در برخی مدل‌ها گرمایش ساختمان را تامین کند، داکت اسپیلت یکی از گزینه‌های مناسب است. این سیستم به دلیل توزیع یکنواخت هوا، اشغال نکردن فضای داخلی و امکان استفاده در ساختمان‌های مسکونی، اداری و تجاری، کاربرد گسترده‌ای دارد. با این حال، بسیاری از افراد با نحوه عملکرد، اجزای اصلی، انواع کمپرسور، مزایا و محدودیت‌های داکت اسپیلت آشنا نیستند و نمی‌دانند چه ظرفیتی برای ساختمان آن‌ها مناسب است. در ادامه این مطلب از پالادیوم با ساختار داکت اسپیلت، نحوه کار، اجزای اصلی، انواع، کاربردها و ویژگی‌های این سیستم به زبان ساده آشنا می‌شوید تا بتوانید انتخاب آگاهانه‌تری داشته باشید.

داکت اسپیلت چیست؟

داکت اسپیلت که با نام اسپیلت کانالی نیز شناخته می‌شود، یکی از رایج‌ترین سیستم‌های تهویه مطبوع است و می‌تواند به صورت سرمایشی یا سرمایشی و گرمایشی کار کند. این دستگاه در ظرفیت‌های ۱۸۰۰۰ تا ۶۰۰۰۰ بی‌تی‌یو، معادل ۱.۵ تا ۵ تن تبرید، تولید می‌شود و در دو نوع اینورتردار و معمولی در بازار وجود دارد.

داکت اسپیلت از دو بخش اصلی تشکیل شده است. بخش اول یونیت داخلی یا هواساز است که داخل ساختمان نصب می‌شود و بخش دوم یونیت خارجی یا کندانسور است که بسیاری آن را با نام موتور نیز می‌شناسند. این دو بخش از طریق لوله‌های مسی، کابل برق و شبکه کانال هوا به یکدیگر متصل می‌شوند و با همکاری هم هوای سرد یا گرم را در فضای ساختمان توزیع می‌کنند. 

نحوه عملکرد داکت اسپیلت

عملکرد داکت اسپیلت به همکاری بخش‌های مختلف دستگاه وابسته است و هر قسمت وظیفه مشخصی بر عهده دارد.

• یونیت خارجی یا کندانسور: این بخش در بیرون ساختمان نصب می‌شود و کمپرسور، فن، کندانسور و مدار گاز مبرد را در خود جای می‌دهد.
• یونیت داخلی یا هواساز: هواساز داخل سقف کاذب نصب می‌شود و با کمک اواپراتور، فن و فیلتر هوا، هوای سرد یا گرم را تولید کرده و از طریق کانال‌ها به بخش‌های مختلف ساختمان می‌فرستد.
• گاز مبرد: در بیشتر مدل‌ها از گاز R22 یا R410 استفاده می‌شود. این گاز به صورت مداوم بین یونیت داخلی و یونیت خارجی در گردش است و فرایند سرمایش را انجام می‌دهد.
• گردش هوا: هوای داخل ساختمان از مسیر برگشت هوا وارد هواساز می‌شود، پس از سرد یا گرم شدن از طریق کانال‌های سقفی در محیط توزیع می‌شود و دمای فضا را به مقدار تنظیم شده می‌رساند.

اجزای اصلی داکت اسپیلت

داکت اسپیلت از بخش‌های مختلفی تشکیل شده است که هر کدام نقش مهمی در عملکرد دستگاه دارند.

• یونیت داخلی یا هواساز: این بخش شامل اواپراتور، فیلترهای هوا، فن سانتریفیوژ، سینی درین، اتصالات، سنسورها و برد کنترل است. فن به‌کاررفته در داکت اسپیلت وظیفه جابه‌جایی هوا را بر عهده دارد، اما در فضاهای صنعتی از فن و هواکش صنعتی برای تخلیه یا گردش حجم بالای هوا استفاده می‌شود.
• یونیت خارجی یا کندانسور: این قسمت از کویل کندانسور، فن، موتور فن، مدار گاز مبرد و کمپرسور تشکیل شده است.
• سیستم کنترل: این بخش شامل ترموستات دیواری است و در بعضی مدل‌ها کنترل از راه دور نیز در اختیار کاربر قرار می‌گیرد.
• کانال‌ها و دریچه‌ها: داکت توکار، کانال‌های انتقال هوا و دریچه‌های توزیع و برگشت هوا در این بخش قرار دارند.
• ترموستات: وظیفه کنترل دما و تنظیم عملکرد دستگاه را بر عهده دارد.
• فیلترها: از ورود گرد و غبار و ذرات معلق به محیط جلوگیری می‌کنند و به حفظ کیفیت هوای داخل ساختمان کمک می‌کنند.

انواع داکت اسپیلت بر اساس ظرفیت

داکت اسپیلت با ظرفیت‌های مختلف تولید می‌شود تا بتوان از آن در ساختمان‌هایی با متراژهای متفاوت استفاده کرد.

• داکت اسپیلت ۱۸۰۰۰ یا ۱.۵ تن
• داکت اسپیلت ۲۴۰۰۰ یا ۲ تن
• داکت اسپیلت ۳۰۰۰۰ یا ۲.۵ تن
• داکت اسپیلت ۳۶۰۰۰ یا ۳ تن
• داکت اسپیلت ۴۲۰۰۰ یا ۳.۵ تن
• داکت اسپیلت ۴۸۰۰۰ یا ۴ تن
• داکت اسپیلت ۶۰۰۰۰ یا ۵ تن

انواع داکت اسپیلت بر اساس نوع موتور

• داکت اسپیلت اینورتردار (دور متغیر): در این مدل، سرعت کمپرسور با توجه به دمای محیط تغییر می‌کند. زمانی که دمای محیط به مقدار تنظیم شده برسد، کمپرسور با دور پایین‌تر به کار خود ادامه می‌دهد و دمای محیط را حفظ می‌کند. این ویژگی باعث کاهش مصرف انرژی می‌شود.
• داکت اسپیلت معمولی (دور ثابت): در این مدل، سرعت کمپرسور ثابت است و امکان تغییر دور وجود ندارد. زمانی که دمای محیط به مقدار تنظیم شده برسد، کمپرسور خاموش می‌شود و با تغییر دما دوباره شروع به کار می‌کند. به همین دلیل، مصرف برق این مدل بیشتر از نوع اینورتردار است.

انواع کمپرسور در داکت اسپیلت

نوع کمپرسور یکی از مهم‌ترین عوامل تاثیرگذار بر عملکرد، مصرف انرژی، میزان صدا و طول عمر داکت اسپیلت است. این دستگاه‌ها معمولاً با سه نوع کمپرسور تولید می‌شوند که هر کدام برای شرایط آب و هوایی و ظرفیت‌های مختلف مناسب هستند.

• کمپرسور پیستونی: این کمپرسورها فشار بالایی تولید می‌کنند و از قدیمی‌ترین انواع کمپرسور به شمار می‌آیند. مصرف برق آن‌ها نسبت به مدل‌های دیگر بیشتر است و بیشتر در مناطق گرم و حاره‌ای استفاده می‌شوند.
• کمپرسور روتاری: کمپرسورهای روتاری رایج‌ترین نوع کمپرسور در داکت اسپیلت هستند. این مدل‌ها برای مناطق با آب و هوای معتدل و ظرفیت‌های پایین مناسب‌اند، مصرف برق کمتری دارند، راندمان بالاتری ارائه می‌کنند، صدای کمتری تولید می‌کنند و ابعاد آن‌ها نیز کوچک‌تر است.
• کمپرسور اسکرال: این کمپرسورها نسبت به مدل‌های پیستونی و روتاری جدیدتر هستند و ظرفیت و بازده بیشتری دارند. طول عمر بالا، صدای کمتر و عملکرد مناسب در مناطق حاره‌ای از مهم‌ترین ویژگی‌های آن‌ها است. البته قیمت این کمپرسورها بیشتر است و معمولاً در داکت اسپیلت‌های با ظرفیت ۳۶۰۰۰ به بالا استفاده می‌شوند.

کاربردهای داکت اسپیلت

داکت اسپیلت به دلیل توزیع یکنواخت هوا و امکان استفاده در متراژهای مختلف، در ساختمان‌های گوناگون کاربرد دارد.

• واحدهای مسکونی
• دفاتر اداری
• کارگاه‌های کوچک
• ویلاها
• رستوران‌ها

مزایای داکت اسپیلت

داکت اسپیلت در کنار تامین سرمایش و گرمایش، مزایای دیگری نیز دارد که باعث شده است در بسیاری از پروژه‌ها مورد استفاده قرار بگیرد.

• کاهش رطوبت و کمک به بهبود کیفیت هوای داخل ساختمان
• مستقل بودن هر واحد از سایر واحدها
• نصب و راه‌اندازی آسان
• تصفیه هوا با استفاده از فیلترهای قابل شست‌وشو
• اشغال نکردن فضای اضافی داخل ساختمان
• هزینه تعمیر و نگهداری کمتر
• توزیع یکنواخت هوا در محیط
• امکان تنظیم و کنترل دمای محیط

معایب داکت اسپیلت

در کنار مزایا، این سیستم محدودیت‌هایی نیز دارد که بهتر است پیش از انتخاب آن در نظر گرفته شوند.

• کاهش ارتفاع سقف به دلیل اجرای کانال‌کشی
• مصرف برق بیشتر نسبت به کولر گازی در برخی شرایط
• محدودیت در طول لوله‌های مسی

طول عمر داکت اسپیلت

داکت اسپیلت نسبت به بسیاری از سیستم‌های تهویه مطبوع طول عمر بیشتری دارد و در صورت نصب صحیح و سرویس منظم، کمتر دچار خرابی می‌شود. البته ممکن است در طول زمان برخی قطعات مصرفی یا ترموستات به تعمیر یا تعویض نیاز داشته باشند. در مجموع، این سیستم دوام بالایی دارد و می‌تواند سال‌ها بدون مشکل جدی کار کند.

نحوه کار سیستم سرمایش داکت اسپیلت

عملکرد سرمایش داکت اسپیلت در چند مرحله انجام می‌شود و گردش گاز مبرد نقش اصلی را در این فرایند دارد.

1. ابتدا گاز مبرد داخل کمپرسور یونیت خارجی متراکم می‌شود.
2. سپس گاز مبرد وارد کندانسور می‌شود و گرمای خود را به هوای بیرون منتقل می‌کند.
3. در ادامه، مبرد از شیر انبساط عبور می‌کند و دمای آن کاهش پیدا می‌کند.
4. مبرد سرد وارد کویل یونیت داخلی می‌شود.
5. در پایان، فن یونیت داخلی هوای محیط را از روی کویل عبور می‌دهد، هوا خنک می‌شود و از طریق کانال‌ها به اتاق‌های مختلف ساختمان می‌رسد.

نحوه کار سیستم گرمایش داکت اسپیلت

داکت اسپیلت می‌تواند از دو روش مختلف برای تامین سیستم گرمایشی استفاده کند:

روش اول: استفاده از هیت پمپ

در این روش، عملکرد دستگاه در فصل زمستان برعکس حالت سرمایش است. یعنی گرما از هوای بیرون جذب می‌شود و به داخل ساختمان انتقال پیدا می‌کند. این روش بیشتر برای مناطقی با آب و هوای معتدل مناسب است.

روش دوم: اتصال به کویل آب گرم

در ساختمان‌هایی که به پکیج یا موتورخانه مجهز هستند، می‌توان یونیت داخلی داکت اسپیلت را به کویل آب گرم متصل کرد. در این حالت، آب گرم تولید شده توسط پکیج یا موتورخانه وارد کویل یونیت داخلی می‌شود. هوای عبوری از روی کویل گرم می‌شود و سپس از طریق کانال‌ها در بخش‌های مختلف ساختمان توزیع می‌شود. این روش برای مناطقی که زمستان‌های سرد دارند گزینه مناسب‌تری است، زیرا مصرف برق را کاهش می‌دهد و گرمایش پایدارتری ایجاد می‌کند.

تفاوت داکت اسپیلت با سایر سیستم‌های تهویه مطبوع

اگرچه داکت اسپیلت، کولر گازی، فن کویل، چیلر و سیستم VRF همگی برای تامین سرمایش و گرمایش ساختمان استفاده می‌شوند، اما از نظر محل نصب، نحوه انتقال سرما و گرما، روش کنترل دما، هزینه و نوع کاربری تفاوت‌های مهمی با یکدیگر دارند.

انتخاب ظرفیت داکت اسپیلت بر اساس متراژ ساختمان

انتخاب ظرفیت مناسب یکی از مهم‌ترین نکاتی است که هنگام خرید داکت اسپیلت باید به آن توجه شود. اگر ظرفیت دستگاه کمتر یا بیشتر از نیاز ساختمان باشد، علاوه بر کاهش راندمان، مصرف انرژی نیز افزایش پیدا می‌کند. جدول زیر ظرفیت پیشنهادی داکت اسپیلت را با توجه به متراژ واحدهای وسط و واحدهای زیر پشت بام نشان می‌دهد.

جمع‌بندی

داکت اسپیلت یکی از پرکاربردترین سیستم‌های تهویه مطبوع است که می‌تواند سرمایش و در بسیاری از مدل‌ها گرمایش ساختمان را نیز تامین کند. این سیستم از یک یونیت داخلی و یک یونیت خارجی تشکیل شده و با کمک کانال‌کشی، هوای سرد یا گرم را به صورت یکنواخت در بخش‌های مختلف ساختمان توزیع می‌کند. تنوع ظرفیت، وجود مدل‌های اینورتردار و معمولی، استفاده از کمپرسورهای مختلف و امکان به‌کارگیری در ساختمان‌های مسکونی، اداری، تجاری و ویلاها باعث شده است داکت اسپیلت برای بسیاری از پروژه‌ها انتخاب مناسبی باشد. با بررسی متراژ ساختمان، شرایط آب و هوایی، نوع کمپرسور و ظرفیت مورد نیاز، می‌توان دستگاهی انتخاب کرد که عملکرد مناسب، مصرف انرژی بهینه و طول عمر بالایی داشته باشد.